Početak juna je možda i najlepše vreme za boravak u Dubrovniku. Moja tek druga poseta kamenom gradu, nekadašnjoj prestonici nezavisne Dubrovačke Republike (1358. do 1808. godine), poslednjih godina počela je iz Crne Gore, kao jednodnevni izlet sa porodicom. Tek toliko da osetimo mediteranski dašak unutar zidina Starog grada, prošetamo Stradunom i okusimo nešto od morskih specijaliteta u nekom od ondašnjih restorana.
Neuobičajeno visoka temperatura za jun dodatno otežava čekanje na graničnom prelazu Debeli brijeg, koje već u predsezoni premašuje sat i po. Kao i penjanje po dubrovačkim gradskim zidinama, visokim do 25 metara i dugačkim gotovo dva kilometra, koje su nekada grad štitile od osvajača i sa kojih se pruža veličanstven pogled na more i gradske krovove. Zato je prava mera tog junskog dana šetnja uz more, kapućino na Stradunu i ručak u nekoj od konoba unutar Starog grada.
Mere protiv prekomernog turizma: zabrane za vozila i kruzere
Dubrovnik je jedan od evropskih gradova koji je najdalje otišao u borbi protiv overturizma. Kako bi zaštitio istorijsko jezgro koje je pod zaštitom UNESCO-a i poboljšao kvalitet života lokalnog stanovništva, grad je poslednjih godina uveo niz mera u okviru programa „Respect the City“.
Među tim merama je i ograničen saobraćaj oko Starog grada. Na samom prilazu nalazi se znak za zabranu ulaska vozilima bez posebne dozvole. Kazne za kršenje ovog pravila su, kažu, nekoliko stotina evra, a ukoliko obavljate posao koji zahteva svakodnevni pristup zoni istorijskog jezgra grada, moraćete da platite nekoliko hiljada evra godišnje. To nam je ispričao Dubrovčanin, ljubazni taksista, koji nas je povezao „dolje“ nakon što smo naše vozilo ostavili u javnoj garaži, gde za cenu od sedam evra po satu turisti mogu ostaviti svoja kola. Na pitanje „ima li gužve na Stradunu“, kaže da je „nezgodno kad istovremeno u dubrovačku luku pristanu dva kruzera od po 4.000 turista, pa u Stari grad istovremeno nagrne nekoliko hiljada stranaca“. Gužva je, ne može se proći, objašnjava naš taksista.
Inače, gradska uprava poslednjih godina ograničila je broj kruzera – u luku mogu da uplove najviše dva velika kruzera dnevno, a broj putnika koji istovremeno obilaze Stari grad ograničen je na oko 4.000–4.500. Brodovi moraju ostati u luci najmanje osam sati, čime se smanjuju nagli talasi hiljada posetilaca koji bi u kratkom vremenu preplavili Stari grad.
U okviru programa za održivu budućnost Dubrovnika „Respect the City“, turistički autobusi moraju unapred rezervisati termine za iskrcavanje putnika kod kapije Pile, a dolazak bez rezervacije kažnjava se visokim novčanim kaznama. Po obodima grada ne mogu se videti građevinski kranovi – gradnja je ovde stala, a grad ograničava širenje novih turističkih apartmana u istorijskom jezgru kako bi se očuvala stambena funkcija grada i sprečilo iseljavanje lokalnog stanovništva.
Dubrovnik koristi i video-nadzor, digitalno praćenje broja posetilaca i koordinaciju sa lukom i turističkim agencijama kako bi se izbegle velike gužve u najopterećenijim delovima grada.
Ove mere donele su Dubrovniku međunarodna priznanja za održivo upravljanje turizmom, kao jednom od najboljih primera dobre prakse u Evropi kako istorijska destinacija može da kontroliše masovni turizam, a da ipak zadrži visok broj posetilaca i očuva kvalitet života svojih stanovnika.
„Košnica“ sa kruzera i kapućino na Stradunu
Grad, koji je vekovima odolevao osvajačima, sve do ulaska Napoleonovih trupa u Dubrovnik 1806. godine i ukidanja Dubrovačke Republike 1808. godine, na svakom koraku otkriva novu priču: Knežev dvor, Sponza, Onofrijeva česma, barokne palate, uske kamene uličice i stepeništa koja vode ka skrivenim trgovima prepunim cveća i malih restorana.
Prolazak kroz Vrata od Pila vodi pravo na Stradun – glavnu ulicu Starog grada, popločanu uglačanim kamenim pločama koje pod suncem blistaju kao mermer. Na terasama kafića bez žurbe se ispija kafa, sa gradskih trgova čuje se muzika uličnih svirača, reklo bi se da je grad utihnuo. Uživamo u hladnoj limunadi i kapućinu, kada se za svega petnaestak minuta Stradun pretvara u košnicu ljudi i najrazličitijih jezika – stigao je kruzer (možda i dva) i očigledno sa svojih paluba u grad „izručio“ više hiljada turista. Ili oko 900.000 do milion turista godišnje koji posećuju ovaj grad iz svih pravaca – i sa mora i sa kopna.
Zato je, kažu ovdašnji ljudi, najlepše obići Dubrovnik rano ujutru, pre dolaska kruzera, ili predveče kada većina organizovanih grupa napusti Stari grad. Tada se kamene ulice grada utišaju, letnja temperatura je idealna za šetnju, a atmosfera najviše podseća na negdašnji Dubrovnik.
Crkva Svetog Blagoveštenja u srcu Starog grada
Šetajući lavirintom uličica Starog grada, u Ulici od Puča, svega nekoliko minuta hoda od Straduna, dolazimo do Srpske pravoslavne crkvene opštine i Crkve Svetog Blagoveštenja, koje predstavljaju važan deo kulturne i verske istorije grada. Sagrađena je 1877. godine i jedina je pravoslavna crkva unutar dubrovačkih gradskih zidina. Skromna spoljašnjost krije bogato ukrašen ikonostas i dragocenu riznicu, zbog čega je Crkva Svetog Blagoveštenja jedno od manje poznatih, ali izuzetno vrednih mesta koje vredi obići tokom boravka u Dubrovniku.
Uz hram se nalazi i Muzej Srpske pravoslavne crkvene opštine sa vrednom zbirkom ikona, liturgijskih predmeta, rukopisa i starih knjiga. Tu se čuvaju ikone nastale u periodu od 15. do 19. veka, bogato ukrašene bogoslužbene odežde, stare štampane knjige i rukopisi, kao i biblioteka sa oko 12.000 knjiga. Ova zbirka svedoči o višestoletnom prisustvu pravoslavne zajednice u Dubrovniku i njenom doprinosu kulturnom životu grada.
Pravoslavna zajednica u Dubrovniku prisutna je više od dva veka. Krajem 18. veka dubrovačke vlasti dozvolile su osnivanje pravoslavne parohije, pa su se bogosluženja u početku održavala u skromnom, prilagođenom objektu. Tek krajem 19. veka zajednica je dobila današnji Hram Svetog Blagoveštenja u srcu Starog grada, koji i danas predstavlja duhovno i kulturno središte pravoslavnih vernika u Dubrovniku, kojih je, prema popisu iz 2021. godine, oko 800.
Mediteranska srdačnost Dubrovčana
Ako u Dubrovniku boravite barem dva dana, pored Straduna i Starog grada, sa svojom specifičnom arhitekturom, palatama, trgovima i crkvama, vekovnim svedocima nekadašnje moći Dubrovačke Republike, možete obići i Tvrđavu Lovrijenac, smeštenu na visokoj steni izvan gradskih zidina, sa koje se pruža jedan od najlepših pogleda na grad. A zalazak sunca deluje nestvarno ako se posmatra sa brda Srđ, do kojeg se za nekoliko minuta vožnje stiže žičarom. Ili na ostrvo Lokrum – rezervat prirode sa botaničkom baštom, paunovima, starim benediktinskim manastirom i brojnim uvalama za kupanje, udaljen desetak minuta vožnje brodom od Starog grada.
I naravno, ono što me uvek razgali, na koju god destinaciju otputujem, jesu ljudi, njihov mentalitet i ljubaznost prema strancima. A Dubrovčani su nas zaista, na svakom koraku – na ulici, u restoranu, u suvenirnici, u taksiju, baš svuda gde je bilo prilike – dočekali sa mediteranskom srdačnošću, spremni da pomognu i podele neku zanimljivu priču.
Jer nisu slika jednog grada samo njegove zidine i znamenitosti, već i ljudi koji ih vekovima čuvaju. Zbog toga je za Dubrovnik zaista važna poruka projekta zaštite ovog gorostasa pod okriljem UNESCO-a – „Respect the City“.
Autorka teksta je novinar i direktor marketinške agencije First media group.
